• 5520 s. KVK md. 13 — Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı: "ödünç para alınması ve verilmesi" işlemleri açıkça kapsamdadır. Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedelle işlem yaparsa kazanç, tamamen veya kısmen örtülü olarak dağıtılmış sayılır.
• 1 Seri No.lu Transfer Fiyatlandırması Genel Tebliği — emsal bedel tespit yöntemleri, iç emsal / dış emsal önceliği, belgelendirme yükümlülükleri.
• KVK md. 13/6 — örtülü dağıtılan kazanç, şartların gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılır (kâr payı stopajı doğar).
• KVK md. 13/7 — tam mükellef kurumlar arasındaki yurt içi işlemlerde tarhiyat için Hazine zararı şartı aranır. Dikkat: ortak gerçek kişi ise bu koruma yoktur.
• KDVK md. 1/1 — ticari faaliyet çerçevesinde verilen finansman hizmeti KDV'ye tabidir (idarenin yerleşik görüşü; özelgeler bu yöndedir).
• VUK md. 3/B — vergilendirmede olayın gerçek mahiyeti esastır; incelemelerde fiktif kasa bakiyeleri bu hükümle ortaklara kullandırılmış sayılır.
• VUK md. 231/5 — fatura, hizmetin ifasından itibaren 7 gün içinde düzenlenir.
• GVK md. 41/5 — gelir vergisi mükellefleri (şahıs işletmeleri) için paralel hüküm.

Not: Örtülü sermaye (KVK md. 12) ile karıştırılmamalıdır. Örtülü sermaye, şirketin ortaktan borç aldığı ters yöndeki durumu düzenler; adat faizi ise şirketin ortağa borç verdiği durumda gündeme gelir.

• 131 / 231 Ortaklardan Alacaklar hesabının borç bakiyesi — ortakların şirketten çektiği ve iade etmediği paralar.
• İlişkili kişi ve grup şirketlerine verilen borçlar — 120/126/136 gibi hesaplarda izlenen, ticari teamüle uymayan (mal/hizmet teslimine dayanmayan veya vadesi anormal uzayan) alacaklar, cash-pooling uygulamaları.
• Şişkin kasa bakiyesi (kasa adatı) — işletmenin büyüklüğü ve iş hacmiyle açıklanamayacak ölçüde yüksek 100-Kasa bakiyesi. Vergi incelemelerinde bu tutarın fiilen kasada olmadığı, ortaklarca kullanıldığı kabul edilir ve adat faizi + KDV tarhiyatı yapılır.
• Personel ve diğer ilişkili gerçek kişilere verilen borçlar — yönetim kurulu üyeleri, ortakların eş ve çocukları dâhil KVK 13/2'deki ilişkili kişi tanımına girenler.

Dönemsellik: Adatlandırma yalnızca yıl sonunda değil, her geçici vergi dönemi sonunda (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül, 31 Aralık) yapılmalı ve faiz o dönemin geçici vergi matrahına dâhil edilmelidir. Yıl sonunda tek seferde adatlandırma, geçici vergi dönemleri itibarıyla eksik beyan eleştirisine yol açar.

KVK md. 13 ve 1 Seri No.lu Tebliğ uyarınca öncelik sırası şöyledir:

1. İç emsal: Şirketin ilişkisiz kişilere para kullandırırken uyguladığı faiz oranı (varsa) birinci önceliktir. Bu durumda araçta “Dönemsel Oran (İç Emsal)” seçeneğini kullanıp kendi oranlarınızı yürürlük tarihleriyle giriniz.
2. Şirketin borçlanma maliyeti: Şirket banka kredisi kullanıyorsa, ortağa kullandırdığı fonun emsal faizi en az kullandığı kredilerin ağırlıklı ortalama maliyeti kadar olmalıdır. Kredili şirketin ortağına TCMB oranından — kendi kredi maliyetinin altında — faiz yürütmesi eleştiri konusudur. Ayrıca krediyle ortağı fonlayan şirkette, kredi faizinin ortağa isabet eden kısmının gider olarak reddedilmesi (KKEG) riski vardır.
3. Dış emsal: İç emsal yoksa yaygın kabul gören referans TCMB reeskont ve avans işlemlerinde uygulanan avans faiz oranıdır. Bankaların cari ticari kredi faiz oranları da dış emsal olarak kullanılabilir.

Örnek (150.000 TL bakiye, 01.01.2025–30.12.2025):

Aynı bakiye tek oranla (%39,75) hesaplansaydı faiz 59.461,64 TL çıkardı — 7.111,65 TL eksik matrah. Bu fark üzerinden ayrıca KDV, kurumlar vergisi, gecikme faizi ve vergi ziyaı cezası gündeme gelir.

Dövizli kullandırmalarda emsal, ilgili para birimi için geçerli piyasa faiz oranıdır (ör. referans oran + risk primi); ayrıca kur farkının gelir/gider boyutu ayrıca değerlendirilmelidir. Araçtaki TCMB tablosu Merkez Bankası'nın resmî listesinden alınmıştır ve 1990'a kadar geriye gider; en son yürürlük tarihi 20.12.2025'tir (avans %39,75, reeskont %38,75). Hesaplama tarihinizde yeni bir tebliğ yayımlanmış olabilir — yukarıdaki “Oran Tablosu” düğmesinden kontrol ediniz.

İçe aktarma. Muhasebe programınızdan aldığınız cari hesap (131/231/331/431 veya 100 Kasa) muavin dökümünü doğrudan yükleyebilirsiniz. Aranan sütun başlıkları:

• Tarih — 01.01.2025, 1.1.2025, 2025-01-01 ve Excel tarih hücresi biçimlerinin tümü okunur.
• Açıklama (isteğe bağlı) — “İzahat” başlığı da tanınır.
• Borç ve Alacak — tutarlar 1.234,56 veya 1234.56 yazılabilir; parantezli (1.234,56) ve negatif değerler ters yöne çevrilir.

Yalnızca Bakiye sütunu bulunan dökümlerde araç, ardışık bakiyeler arasındaki farktan hareketleri kendisi üretir. Başlık satırı bulunamazsa A/B/C/D sütunları sırasıyla Tarih/Açıklama/Borç/Alacak kabul edilir. Ara toplam ve dipnot satırları (tarihi olmayan satırlar) atlanır. Yüklediğiniz dosya sunucuda saklanmaz; okunduktan sonra silinir.

Gün bazında birleştirme. Adat, gün sonu bakiyesi üzerinden hesaplandığı için aynı güne ait hareketlerin tek satırda toplanması sonucu değiştirmez. Yüzlerce satırlık muavinlerde bu seçeneği işaretlemeniz tabloyu okunur kılar; 600 satırın üzerindeki dosyalarda otomatik uygulanır.

Dışa aktarma. Excel'e Aktar düğmesi, hesaplamayı sunucuda yeniden çalıştırıp iki sayfalık bir çalışma kitabı üretir: Adat Hesabı sayfasında dönem bilgileri, oran dilimlerine göre açılmış satır satır adat tablosu, özet ve önerilen muhasebe kaydı; Faiz Oranları sayfasında hesaplamada kullanılan oranlar ve kaynağı yer alır. Bu dosya, transfer fiyatlandırması formunun ve yıllık TF raporunun ekine konulabilecek biçimde düzenlenmiştir.

Cari hesap bakiyesi yıl içinde sürekli değiştiği için faiz, dönem sonu bakiyesi üzerinden değil, her bakiyenin kaldığı gün sayısı dikkate alınarak hesaplanır:

Gün sayma kuralı (bu araçta): Bir bakiye, oluştuğu tarihten bir sonraki değişim tarihine kadar (o gün hariç) geçerli sayılır; son bakiye dönem sonu gününü de kapsar. Böylece tam yılda toplam gün 365 eder.

Örnek: Ortak 1 Ocak'ta 1.000.000 TL çekmiş, bakiye 90 gün değişmemiş olsun (oran %39,75, KDV %20):

• Adat = 1.000.000 × 90 = 90.000.000
• Faiz = 90.000.000 × 39,75 / 36.500 = 98.013,70 TL
• KDV = 98.013,70 × %20 = 19.602,74 TL
• Fatura toplamı = 117.616,44 TL

Gelir İdaresi'nin yerleşik görüşüne göre ortaklara/ilişkili kişilere para kullandırılması, ticari faaliyet kapsamında verilmiş bir finansman hizmetidir ve hesaplanan emsal faiz genel oranda (%20) KDV'ye tabidir (KDVK md. 1/1). Hesaplanan faiz + KDV için, adatlandırma dönemini izleyen 7 gün içinde ilgili ortak/ilişkili kişi adına fatura düzenlenmelidir (VUK md. 231/5).

Not: Danıştay'ın, ödünç para verme işleminin süreklilik arz etmemesi hâlinde KDV doğmayacağı yönünde kararları da mevcuttur; ancak idari uygulama ve özelgeler istikrarlı biçimde KDV hesaplanması yönündedir. İhtilaf riskini almak istemeyen mükellefler için güvenli yol KDV hesaplamaktır; aksi görüş ancak yargı yoluyla savunulabilir.

Adat faizinin gerekliliği üç temelde toplanır:

1. Vergi güvenlik müessesesi: Şirket kazancı kurumlar vergisine ve dağıtımda stopaja tabidir. Ortak, kâr dağıtımı yerine cari hesaptan para çekerse bu vergileme aşılmış olur. KVK md. 13, tam da bu yolla vergisiz kaynak aktarımını önlemek için konulmuş bir güvenlik müessesesidir. Adatlandırma, şirketin kaynağını ortağa kullandırmasının vergisel bedelini piyasa koşullarına bağlar.
2. Emsallere uygunluk ilkesi: Şirket aynı parayı bankada tutsa faiz geliri elde eder, ilişkisiz birine borç verse faiz alırdı. Ortağa faizsiz kullandırmak, şirket malvarlığının (ve azınlık ortaklar ile alacaklıların korunan menfaatinin) karşılıksız aşınması demektir. TTK açısından da şirketten ortağa karşılıksız kaynak aktarımı sorumluluk doğurabilir (TTK md. 358 — ortakların şirkete borçlanma yasağı).
3. İnceleme pratiği: Ortaklar cari hesabı ve şişkin kasa, vergi incelemelerinde ilk bakılan kalemlerdendir; tespiti kolay, tarhiyatı standarttır. Kendiliğinden adatlandırma yapan mükellef, cezalı tarhiyat yerine yalnızca hesapladığı faizin vergisini öder — maliyet farkı (vergi ziyaı cezası + gecikme faizi + stopaj riski) katlanarak büyür.

Özetle adatlandırma bir seçenek değil; cari hesap borç bakiyesi taşıyan her kurum için yasal zorunluluk ve asgari vergi güvenliği önlemidir.

Vergi incelemesinde adatlandırma yapılmadığı tespit edilirse zincirleme sonuçlar doğar:

• Kurumlar vergisi tarhiyatı: Hesaplanmayan emsal faiz, örtülü dağıtılan kazanç olarak matraha eklenir; %25 kurumlar vergisi vergi ziyaı cezalı (bir kat) ve gecikme faizli olarak aranır.
• Kâr dağıtımı stopajı: Örtülü dağıtılan tutar, dönem sonu itibarıyla dağıtılmış net kâr payı sayılır; brütleştirilerek üzerinden kâr payı stopajı (hâlen %15; ortak gerçek kişi/dar mükellef ise) cezalı ve faizli tarh edilir. Ortak gerçek kişide ayrıca menkul sermaye iradı beyanı sorunu doğabilir.
• KDV tarhiyatı: Hesaplanmayan faiz üzerinden %20 KDV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte aranır. KDV her ay için ayrı ayrı tarh edileceğinden özellikle uzun dönemlerde tutar büyür.
• Geçici vergi boyutu: Dönemler itibarıyla eksik beyan edilen geçici vergi için de ceza ve faiz hesaplanır (%10 yanılma payını aşan kısım için).
• Usulsüzlük cezaları: Fatura düzenlenmemesi nedeniyle VUK md. 353 uyarınca özel usulsüzlük cezası kesilebilir.
• TTK sorumluluğu: TTK md. 358'e aykırı ortak borçlanmaları için adli para cezası (TTK md. 562) ve yönetim kurulu sorumluluğu gündeme gelebilir.

Hatırlatma: Tam mükellef iki kurum arasındaki yurt içi işlemlerde tarhiyat için Hazine zararı şartı aranır (KVK 13/7); ancak ortak gerçek kişi ise bu şart uygulanmaz — KOBİ'lerde en yaygın risk profili de budur.

1. Dönemsel adatlandırma: Her geçici vergi dönemi sonunda (31/3, 30/6, 30/9, 31/12) 131-231 ve varsa şişkin kasa için adat hesabı yapınız; faizi o dönemin matrahına dâhil ediniz.
2. Emsal oranı belgeleyin: Kullandığınız oranın dayanağını (kredi sözleşmeleri ve ağırlıklı ortalama maliyet hesabı ya da TCMB avans oranı tebliği) dosyalayınız.
3. Fatura düzenleyin: Faiz + KDV tutarını, dönem sonunu izleyen 7 gün içinde ortak adına faturalayınız; e-fatura/e-arşiv düzenine dikkat ediniz.
4. Muhasebe kaydını yapın: 131/231 borç — 642 Faiz Gelirleri ve 391 Hesaplanan KDV alacak (araç, hesaplama sonucunda kaydı hazır verir).
5. Beyanname eklerini unutmayın: Kurumlar vergisi beyannamesi ekindeki "Transfer Fiyatlandırması, Kontrol Edilen Yabancı Kurum ve Örtülü Sermayeye İlişkin Form"da ilişkili kişi işlemlerini (ödünç para satırında) gösteriniz; kapsama giriyorsanız Yıllık Transfer Fiyatlandırması Raporu hazırlayınız.
6. Yapısal çözüm üretin: Cari hesabı büyütmek yerine kalıcı çözümleri değerlendiriniz: usulüne uygun kâr dağıtımı (stopajıyla), ücret/huzur hakkı politikası, ortağın borcunu fiilen geri ödemesi. TTK md. 358 sınırlarını gözetiniz.
7. Kasa disiplinini kurun: Kasa bakiyesini işletme ölçeğiyle uyumlu tutunuz; ödemeleri banka üzerinden geçiriniz (7.000 TL üzeri tahsilat/ödemelerde tevsik zorunluluğu).
8. Sözleşme düzenleyin: Ortağa/ilişkili şirkete kullandırmalar için yazılı ödünç sözleşmesi yapılması ispat kolaylığı sağlar; damga vergisi boyutunu ayrıca değerlendiriniz.

Bu başlık altındaki adımlar genel uygulama rehberidir; şirketinize özgü durumlar (dövizli bakiye, grup içi cash-pooling, holding yapıları) için YMM/SMMM'nize danışınız.

• Yıl sonunda tek sefer adatlandırma — geçici vergi dönemleri atlandığı için dönemsel eksik beyan eleştirisi doğurur.
• Dönem sonu bakiyesiyle hesaplama — adat yöntemi yerine yalnızca 31/12 bakiyesine faiz yürütmek, yıl içinde çekilip kapatılan tutarları vergisiz bırakır; incelemede günlük bakiye esas alınır.
• KDV'nin unutulması — faiz hesaplanıp gelir yazılırken finansman hizmeti KDV'sinin atlanması yaygın bir eksikliktir.
• Fatura düzenlenmemesi — yalnızca muhasebe kaydı yapmak yeterli değildir; özel usulsüzlük cezası riski doğar.
• Kredili şirkette TCMB oranı kullanmak — şirketin kendi kredi maliyeti daha yüksekse emsal en az o orandır; düşük oran örtülü kazanç eleştirisine açıktır.
• Borç/alacak netleştirme hatası — 131 borç ve 331 alacak bakiyelerinin farklı ortaklara ait olması hâlinde bunlar netleştirilemez; her ortağın carisi ayrı adatlandırılır.
• Örtülü sermaye ile karıştırmak — ortaktan alınan borçlar (331) ayrı bir rejime (KVK md. 12) tabidir; adatlandırma ortağa verilen borçlar içindir.

Bu sayfadaki bilgiler ve hesaplama aracı genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi danışmanlığı hizmeti yerine geçmez. Oranlar (TCMB avans faizi, KDV, kurumlar vergisi, stopaj) zaman içinde değişebilir; hesaplama tarihinizdeki güncel mevzuatı teyit ediniz. Beyanname ve kayıt işlemlerinizde mali müşavirinizle birlikte hareket ediniz.

• 5520 s. Kurumlar Vergisi Kanunu md. 12-13 — mevzuat.gov.tr
• 1 Seri No.lu Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ — gib.gov.tr
• TCMB Reeskont ve Avans Faiz Oranları — tcmb.gov.tr
• 6102 s. TTK md. 358, 562 — ortakların şirkete borçlanma yasağı